نزله و زکام در فصول سرد سال.

 ( تقریبا سرماخوردگی و آنفلوانزا بخشی از نزله هاست) :

نزله در طب ایرانی بعنوان مادر بیماریها نام برده شده (ام الامراض) که به طور مستقیم و غیر مستقیم در ایجاد 40 بیماری مرتبط دانسته شده است.
بیماریهایی مثل، سینوزیت، بزرگی لوزه ها و عفونت حلق و ریه و ... بطور مستقیم و کم کاری تیروئید، ریفلاکس معده، واریس، درد مفاصل، کیستهای پستان، اگزما و آلرژی و.... بصورت غیر مستقیم با وجود نزله سرد طولانی مرتبط هستند
یکی از مشکلات شایع در فصل پاییز و زمستان، ابتلا به سرماخوردگی است. در سرماخوردگی‌های ساده یا اصطلاحاً ویروسی که علایم آن محدود به آبریزش بینی، عطسه، بی‌حالی و خستگی است و علایم عفونت باکتریال مانند گلودرد چرکی وجود ندارند؛ باید از مصرف نابه‌جای داروهایی چون آنتی‌بیوتیک‌‌ها و کورتون‌ها پرهیز کرد و تا بهبود علایم، استراحت کرد و ضمن پرهیز از خوردنی‌هایی که موجب افزایش سردی و تری بدن می‌شوند، از سوپ‌ها و آش‌های ساده و گرم استفاده کرد. زیرا سرماخوردگی یا زکام، در صورتی که طولانی نباشد و منجر به عوارض نگردد، یکی از راه‌های دفع مواد ناسالم از بدن است و نباید جلوی آن گرفته شود. مگر آنکه علایم بیش از 4 تا 5 روز به طول بکشد یا علایمی از عفونت‌های باکتریال وجود داشته باشد که در آن صورت باید با مراجعه به پزشک متخصص و تشخیص دقیق بیماری، داروهای مورد نیاز، تجویز و مصرف شوند.
در مکتب طب ایرانی، محور اصلی علایم و پیگیری روند درمان بر اساس نوع ترشحات مجاری تنفسی فوقانی تنظیم می‌شود. آنچه از ناحیه‌ی بینی و چشم خارج می‌شود، «زکام» نام می‌گیرد و ترشحاتی که به حلق و مجاری تنفسی تحتانی ریخته می‌شود، «نزله» نام دارد.
عامل اصلی این بیماری، گروهی از ویروس‌های مجاری تنفسی فوقانی هستند ولی در درصد اندکی از مبتلایان، افزوده شدن عفونت‌های باکتریایی سبب تغییر بیماری در روزهای پس از ابتلا می‌گردد که درمان هر کدام متفاوت است.

سرماخوردگی در طب سنتی ایرانی: زکام
در مکتب طب ایرانی، محور اصلی علایم و پیگیری روند درمان بر اساس نوع ترشحات مجاری تنفسی فوقانی تنظیم می‌شود. آنچه از ناحیه‌ی بینی و چشم خارج می‌شود، «زکام» نام می‌گیرد و ترشحاتی که به حلق و مجاری تنفسی تحتانی ریخته می‌شود، «نزله» نام دارد.
انواع نزله
منابع طب سنتی ایران، ترشحات نزله‌ای را در دو گروه کلی قرار داده‌اند: نزله‌ی گرم و نزله‌ی سرد.
1- نزله گرم:
علایم: علامت‌ها در نزله‌ی گرم، بیشتر با علایم سرماخوردگی متناسب است و شامل ترشحات رقیق و آبکی بینی و حلق، سوزش و خارش گلو و حلق، سرخی چشم‌ها، التهاب حلق و گرفتگی بینی و صداست.
درمان: اصل درمان در نزله‌ها، به قوام آوردن خلط و ترشحات و آماده کردن آنها برای دفع است؛ بدین معنا که با داروهای مناسب، خلط رقیق را غلیظ و خلط غلیظ را رقیق نماییم. با این توضیح مشخص است که باید تدابیری به کار برد که در روزهای نخست سرماخوردگی که خلط رقیق است، آن را غلیظ نماییم و برعکس در روزهای نهایی یا هنگام بروز عوارضی چون سینوزیت چرکی و وجود اخلاط غلیظی که دفع آنها مشکل است، باید با تدابیر و داروهای مناسب، خلط را رقیق و آماده‌ی دفع کرد.
دستورات درمانی نزله‌ی گرم
به‌طور کلی دستورات درمانی نزله‌ی گرم (سرماخوردگی) شامل موارد زیر است:
1- بهتر است غذای اصلی در سه روز نخست، تنها سوپ جو رقیق و سبزیجات فراوان باشد و تلاش گردد معده سبک نگاه داشته شود. در این زمان خوردن غذاهای سنگین به‌ویژه گوشت منع شده است. مصرف شیر هم به حداقل برسد.
2- از مصرف آب سرد اجتناب گردد.
3- مصرف حریره‌ی تهیه ‌شده از سبوس گندم، نشاسته، کتیرا، روغن بادام و شکر توصیه شده است.
4- روغن‌های با طبع سرد مانند روغن بنفشه در بینی چکانده شود.
5- در صورت ریزش زیاد ترشحات به حلق، غرغره کردن آب انار یا آب عدس (آبی که عدس در آن پخته شده) یا پوست و تخم خشخاش یا ترکیبی از آنها مفید است.
6- استحمام با آب ولرم در نزله‌ی گرم مفید است.
7- جهت کنترل سرفه‌های خشک، یک قاشق غذاخوری به‌دانه را در یک لیوان آب بخیسانید تا حالت ژله‌ای پیدا کند و هر دو ساعت یک قاشق غذاخوری از آن را بخورید و دانه‌های به را در دهان نگه دارید و لعاب آن‌را قورت دهید.
8- به صورت طاق‌باز نخوابید بلکه به پهلو خوابیده و زیر سر خود را هم بالا نبرید تا ترشحات از بینی دفع شده و کمتر به مجاری تنفسی پایینی ریخته شود.
2- نزله سرد (سینوزیت):
علایم: علامت‌های نزله‌ی سرد، بیشتر با علایم مزمن شدن و عوارض سرماخوردگی مانند سینوزیت، برونشیت باکتریایی و… تطابق دارد و مهم‌ترین این علایم وجود ترشحات غلیظ و لزج است که به سختی از مجاری تنفسی جدا می‌شود و می‌تواند بیشتر به رنگ سفید و کمتر به رنگ‌های زرد، سبز و تیره باشد. فرد، دچار سنگینی بدن و کسالت و به‌ویژه سنگینی سر، گرفتگی بینی می شود.
 بیشتر با کاهش حس بویایی و چشایی و کمتر با احساس بو و مزه‌ی عفونت و دود همراه است.